Chính thức luật hóa quyền SHTT liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI)
Ngày 10/12/205, Quốc hội thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (Luật số 131/2025/QH15). Điểm nhấn mang tính thời đại của Luật số 131/2025/QH15 chính là việc Quốc hội đã chính thức luật hóa và làm rõ các nội dung cốt lõi liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI) – một lĩnh vực chưa từng có tiền lệ trong các văn bản pháp quy trước đây, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của các chủ thể sáng tạo trong kỷ nguyên số.
Việc chính thức luật hóa quyền Sở hữu trí tuệ (SHTT) liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam đã được thể hiện rõ qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/04/2026), cùng với Luật Trí tuệ nhân tạo (hiệu lực từ 01/03/2026).
Về cơ bản, pháp luật Việt Nam xác định AI chỉ là công cụ, con người mới là chủ thể quyền SHTT.
Dưới đây là các điểm cụ thể trong việc luật hóa quyền SHTT liên quan đến AI:
1. Nguyên tắc bảo hộ: Con người là tác giả
- Không công nhận AI là tác giả: Sản phẩm, tác phẩm do AI tự động tạo ra, không có sự tham gia của con người sẽ không được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan hay quyền sở hữu công nghiệp.
- Con người là chủ thể sáng tạo: Quyền SHTT chỉ phát sinh đối với sản phẩm có sự tham gia, đóng góp sáng tạo đáng kể của con người (như đưa ra ý tưởng, chỉ đạo, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả của AI).
2. Xác lập quyền tác giả/tác phẩm do AI hỗ trợ
- Dấu ấn cá nhân: Để được bảo hộ, sản phẩm (văn bản, hình ảnh, video) phải thể hiện dấu ấn sáng tạo riêng của con người trong các khâu: đặt câu lệnh (prompt), tinh chỉnh và xử lý hậu kỳ.
- Bảo hộ phần sáng tạo con người: Đối với tác phẩm có sự kết hợp, quyền tác giả chỉ bảo hộ cho những phần mà con người sáng tạo ra, độc lập và không liên quan đến nội dung do AI tự tạo ra.
3. Huấn luyện AI bằng dữ liệu có quyền SHTT
- Cho phép sử dụng: Luật SHTT sửa đổi 2025 (Khoản 5 Điều 7) chính thức cho phép sử dụng các tác phẩm, dữ liệu đã công bố hợp pháp để huấn luyện hệ thống AI.
- Quy định về ranh giới: Việc sử dụng này phải đảm bảo không làm xói mòn nguyên tắc đạo đức và quyền của chủ sở hữu dữ liệu gốc.
4. Vấn đề "tác giả" AI trong sở hữu công nghiệp (Sáng chế)
Tương tự tác phẩm, các sáng chế, kiểu dáng công nghiệp tạo ra nhờ AI chỉ được bảo hộ nếu chứng minh được vai trò quan trọng của con người trong việc xác định vấn đề và sử dụng AI để giải quyết.
5. Yêu cầu đặc thù về minh bạch (Luật AI 2025)
Gắn dấu hiệu nhận biết: Từ 01/03/2026, hình ảnh, video, nội dung được tạo ra từ AI có thể phải gắn dấu hiệu nhận biết (watermark) để minh bạch hóa nguồn gốc và phục vụ việc xác lập quyền.
Tóm lại, hành lang pháp lý mới (Luật SHTT 2025 và Luật AI 2025) hướng tới việc thúc đẩy sử dụng AI trong sáng tạo nhưng vẫn bảo vệ bản quyền thực chất của con người, tránh tình trạng "tự động hóa hoàn toàn" quyền sở hữu.
Note:
- Trên đây là nội dung tóm tắt. Nếu Quý khách còn vướng mắc, và có yêu tư vấn chi tiết vui lòng gửi về Email: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.
- Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo;
- Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc.
Bài viết liên quan ...
